Hak İhlalleri Dosyası 8 – Adil Yargılanma Hakkı

yorumsuz
1.071
Hak İhlalleri Dosyası 8 – Adil Yargılanma Hakkı

Sevgili Okurlar,

Bu haftaki OHAL’de ihlal edildiğini düşündüğümüz ve her alanda karşımıza çıkan, sizlerden gelen soruların cevaplarının gerekçesi olan hakkımız ‘Adil Yargılanma Hakkı’. Bu hak Anayasamızda 138 ve devamı maddelerde, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde 6 ncı, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinde ise 8, 9, 10 ve 11 inci maddeler kapsamında düzenlenmiştir. Her üç kurucu metinde de ayrı başlıklar halinde yer alması sebebiyle gayet önemli ve ihlali geri dönülmez, telafisi mümkün olmayan zararlara yol açabilecek bir haktır.

AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ

Madde 6 : Adil yargılanma hakkı

  • 1- Herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkına sahiptir. Karar alenî olarak verilir. Ancak, demokratik bir toplum içinde ahlak, kamu düzeni veya ulusal güvenlik yararına, küçüklerin çıkarları veya bir davaya taraf olanların özel hayatlarının gizliliği gerektirdiğinde veyahut, aleniyetin adil yargılamaya zarar verebileceği kimi özel durumlarda ve mahkemece bunun kaçınılmaz olarak değerlendirildiği ölçü- de, duruşma salonu tüm dava süresince veya kısmen basına ve dinleyicilere kapatılabilir.
  • 2- Bir suç ile itham edilen herkes, suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar masum sayılır.
  • 3- Bir suç ile itham edilen herkes aşağıdaki asgari haklara sahiptir:

a) Kendisine karşı yöneltilen suçlamanın niteliği ve sebebinden en kısa sürede, anladığı bir dilde ve ayrıntılı olarak haberdar edilmek;

b) Savunmasını hazırlamak için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olmak;

c) Kendisini bizzat savunmak veya seçeceği bir müdafinin yardımından yararlanmak; eğer avukat tutmak için gerekli maddî olanaklardan yoksun ise ve adaletin yerine gelmesi için gerekli görüldüğünde, resen atanacak bir avukatın yardımından ücretsiz olarak yararlanabilmek;

d) İddia tanıklarını sorguya çekmek veya çektirmek, savunma tanıklarının da iddia tanıklarıyla aynı koşullar altında davet edilmelerinin ve dinlenmelerinin sağlanmasını istemek;

e) Mahkemede kullanılan dili anlamadığı veya konu- şamadığı takdirde bir tercümanın yardımından ücretsiz olarak yararlanmak.

İNSAN HAKLARI EVRENSEL BEYANNAMESİ

Madde 8- Herkesin anayasa yada yasayla tanınmış temel haklarını çiğneyen eylemlere karşı yetkili ulusal mahkemeler eliyle etkin bir yargı yoluna başvurma hakkı vardır.

Madde 9- Hiç kimse keyfi olarak yakalanamaz, tutuklanamaz ve sürgün edilemez.

Madde 10- Herkesin, hak ve yükümlülükleri belirlenirken ve kendisine bir suç yüklenirken, tam bir şekilde davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından hakça ve açık olarak görülmesini istemeye hakkı vardır.

Madde 11

  • 1. Kendisine bir suç yüklenen herkes, savunması için gerekli olan tüm güvencelerin tanındığı açık bir yargılama sonunda, yasaya göre suçlu olduğu saptanmadıkça, suçsuz sayılır.
  • 2. Hiç kimse işlendiği sırada ulusal yada uluslararası hukuka göre bir suç oluşturmayan herhangi bir eylem veya ihmalden dolayı suçlu sayılamaz. Kimseye suçun işlendiği sırada uygulanabilecek olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.

Öncelikle Anayasamızın haricinde yer alan iki uluslararası metnin Türk Hukuku kapsamındaki yerini açıklamak gerektiğini düşünüyorum. Anayasamıza göre, usulüne uygun olarak yürürlüğe koyulmuş olan uluslararası sözleşmeler kanun hükmündedir, hatta temel hak ve özgürlüklere ilişkin olan uluslararası sözleşmeler ile kanunları arasında çelişme söz konusu olursa esas alınacak olan metin uluslararası sözleşmedir.

Bu hakkın unsurlarını sıralamak gerekirse eğer;

  • Yasayla kurulmuş olan mahkemede yargılanma,
  • Mahkemenin bağımsız ve tarafsız olması,
  • Mahkeme önünde yargılanma,
  • Makul sürede yargılanma,
  • Davanın açık duruşma ile görülmesi yani aleniyet prensibi

Bu unsurlardan makul sürede yargılanma hakkına dikkat çekmek gerekirse; bu durum adil yargılanma hakkının bir gereğidir. Somut olaylar perspektifinde düşünmek gerekirse eğer, soruşturma savcısının dosyayı çok uzun süre elinde tutarak iddianame düzenlememesi bu hakkın ihlali olacaktır. Sırf bu sebepten dolayı Türkiye AİHM’den birçok kez ceza almıştır. Bu yüzden soruşturma aşamasında savcının dosyayı çok fazla süre elinde tutması adil yargılanmayı şüphesiz ki zedeleyecektir.

Yine adil yargılanma hakkı kapsamında şüphelinin kendisine yapılan isnadı öğrenmesi gerekir. Bu çerçevede de sanığın savunmasını hazırlamak için gerekli zamana ve kolaylıklara sahip olması gerekecektir. Bu durum, cezaevinde tutuklu bulunan kişiler için söz konusu olabilmektedir. Kişiler savunmalarını hazırlamak için yeterli argümanlara sahip olmadıklarını düşünüyorlarsa bu hususu dilekçe yazarak çeşitli mercilere bildirmeli ve bu şekilde adil yargılanma hakkının bir unsuru olan bu durumun ihlal edildiğini kayıtlara geçirmelilerdir.

Adil yargılanma hakkı kapsamında değerlendirilen bir diğer husus ise ‘Bağımsız ve Tarafsız – Olağan Hakim İlkesine Uygun Bir Mahkemede Aleni Yargılanma Hakkı’dır. Öncelikle hakimin ve mahkemenin bağımsızlığının sağlanması hususunda bir takım bilgiler verilmesi gerektiğini düşünüyorum. Hakimin ve Mahkemenin bağımsız olması demek başka bir kişiden ya da merciiden emir ve talimat almaması demektir. Özellikle hakimin yürütme erki dışında bulunması gerekir ki Türk Yargı Sisteminin geçmişten bu yana en büyük problemlerinden birisi budur. Adil yargılanmayı bir kenara bırakalım, hukuk devleti bile olabilmek için bile tarafsızlık ve bağımsızlık gerekir.

Adil yargılanma hakkı kapsamında yer alan savunma hakkına değinildiğinde, bu hakkın torba bir hak olarak karışımıza çıktığını görüyoruz. Bu hakkın içinde barındırdığı haklar ise şöyle sıralanabilir:

  • Müdafiden yararlanma hakkı
  • Susma hakkı
  • Tanık dinletme ve soru sorma hakkı
  • Dosyayı inceleme ve örnek alma hakkı
  • Kendi aleyhine yapılan işlemlere katılmama ve kendisini veya bir yakınını suçlayıcı beyanda bulunmaktan kaçınma hakkı
  • Tercümandan yararlanma hakkı
  • Delillerin toplanmasını isteme hakkı
  • Duruşmada hazır edilmeyi isteme hakkıdır.

Tüm haklar çerçevesinde ihlal edilen birçok hususun varlığını hem Türk Hukuk Tarihinde hem de yakın geçmişte görebiliyoruz. Bu hakkın çok geniş anlamda uygulama alanı bulması sebebiyle de üzerinde durulması gereken bir hak olduğunu, diğer ihlal edilen bütün haklarla ilintili olduğunu görüyoruz. Bu çerçevede dikkat edilmesi gereken ve üzerine bireysel de olsa araştırma yapılması gereken bir hak olduğunu müşahede ediyorum.

Bu hak kapsamında değinilmesinde fayda gördüğüm bir diğer husus ise bağımsız ve tarafsız hakim ilkesidir. Bu ilke hem anayasada hem de uluslararası metinlerde kendisine yer bulmuş bir ilke olmasının yanında, bu durumun yansıması olarak Ceza Muhakemesi Kanunun 22. ve devamı maddelerinde kendisine yer bulmuş bir ilkedir. Hakimin bağımsız ve tarafsız olması yargılamanın yegane unsurlarından birisidir. Ancak ülkemiz yakın siyasi tarihinde bağımsız yargı faaliyeti sekteye uğramış olarak görülmektedir. Şüphesiz ki Türk Siyasi Tarihinin birçok döneminde yargının bağımsızlığını yitirdiği kanaatine varılabilir ancak önemli olan bu husususun çeşitli uluslararası sözleşmeler ve teamüllerle ortadan kaldırılmaya çalışıldığının bilinmesidir.

Tüm bu bilgiler ışığında şuan yapılan  yargılama faaliyetleri kapsamında bağımsızlık ve tarafsızlığa gölge düşürebilecek nitelikte uygulamaların varlığı belirtilse de Türk Yargısının bu imajı çok da uzun olmayan bir süreçte ortadan kaldıracağı ve toplumun her kesimince beklenilen adaletin tecelli edeceğine inancım tamdır. Bu kapsamda sizlerin de aslında yabancısı olduğunuz hukuk camiasına antipatiyle bakmamanızı tavsiye ediyorum. Elbette ki hukuka aykırı uygulamalarla karşılaşılmış olabilir ancak yeryüzünün fıtratında adaletin olduğunu göz önüne aldığımızda, suçsuz ve masum kimselerin –toplumun hangi kesiminden olursa olsun- gerçek adaletle tanışacağını ümit ediyorum.

Fatih ALKAN

Sosyal Medyada PaylaşFacebookTwitterGoogle+

Etiketler: , , , ,
Eklenme Tarihi: 31 Ekim 2017

Konu hakkında yorumunuzu yazın